Międzynarodowe badanie konsensusowe identyfikuje sześć głównych wymiarów pozytywnego zdrowia psychicznego

Opublikowano przez

Nowe międzynarodowe badanie doprowadziło do osiągnięcia konsensusu w sprawie głównych wymiarów pozytywnego zdrowia psychicznego. Krok ten, według naukowców, jest niezbędny do stworzenia wspólnych ram dla badań, leczenia i polityki. Badanie, opublikowane w czasopiśmie Nature Mental Health, objęło ankietą 122 ekspertów z 11 dyscyplin i 26 krajów.

Panel ekspertów uzgodnił 19 wymiarów pozytywnego zdrowia psychicznego, przy czym sześć elementów otrzymało wyjątkowo silne poparcie, przekraczające w każdym przypadku 90% zgody.

Sześć głównych wymiarów to:

  • Sens i cel
  • Satysfakcja z życia
  • Samoakceptacja
  • Relacje (powiązania)
  • Autonomia
  • Szczęście

Autorzy badania zauważyli, że dobrostan od dawna jest jednym z najbardziej spornych pojęć w naukach o zachowaniu, a badacze często posługują się odmienną terminologią i definicjami.

Metodologia badania i skład panelu ekspertów

Naukowcy wykorzystali ustrukturyzowany proces znany jako metoda delficka w celu wypracowania konsensusu, przeprowadzając trzy rundy głosowania, w których wyniki każdej rundy wpływały na kolejną. To samo podejście stosuje się w medycynie do ustalania wytycznych klinicznych, gdy same dowody nie pozwalają na rozstrzygnięcie debaty.

Uczestnicy zostali wyłonieni z dwóch głównych źródeł: najczęściej cytowanych uczonych w badaniach nad dobrostanem z 11 dziedzin oraz autorów raportu World Happiness Report. Z około 1349 naukowców, z którymi się skontaktowano, 122 zgodziło się na udział. Ostateczny panel cechował się średnio blisko 20-letnim doświadczeniem i był wyjątkowo utytułowany, gromadząc łącznie niemal 16 748 cytowań akademickich.

Grupa obejmowała 26 krajów, choć większość uczestników pochodziła z krajów zachodnich, w tym ze Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Australii.

Sześć głównych wymiarów, które uzyskały ponad 90% zgody

Sześć wymiarów, które uzyskały ponad 90-procentowy konsensus, to: sens i cel, satysfakcja z życia, samoakceptacja, relacje, autonomia i szczęście. Eksperci zauważyli kluczowe rozróżnienie: o ile szczęście i satysfakcja z życia są prominentnymi celami, o tyle częściej stanowią one efekty dobrego zdrowia psychicznego niż jego przyczyny.

Autonomia oraz poczucie bezpieczeństwa zostały zidentyfikowane jako potencjalne czynniki nadrzędne (upstream drivers). Według badania te fundamentalne warunki mogą sprawiać, że inne pozytywne stany, takie jak szczęście, stają się bardziej prawdopodobne.

Perspektywa ta jest zbieżna z szerszymi poglądami na wolność człowieka i samostanowienie jako czynniki krytyczne dla dobrostanu.

Konsensus i rozróżnienia między przyczynami a efektami

Rozróżnienie między tym, co powoduje pozytywne zdrowie psychiczne, a tym, co z niego wynika, ma reperkusje dla praktyki klinicznej i polityki publicznej. Eksperci zaangażowani w badanie zasugerowali, że decydenci traktujący szczęście jako główny cel mogą ryzykować pominięcie fundamentalnych warunków, które je wytwarzają, takich jak wolność osobista i bezpieczeństwo.

Kilka proponowanych wymiarów nie osiągnęło progu 75% konsensusu wymaganego do włączenia do ostatecznej taksonomii. Rozważano duchowość, zdrowie fizyczne oraz sytuację życiową (personal circumstances), jednak nie uzyskały one zgody.

Autorzy zasugerowali, że może to odzwierciedlać tendencję w niektórych badaniach psychologicznych do faworyzowania wewnętrznych, psychologicznych wskaźników nad zewnętrznymi lub fizycznymi, choć interpretacja ta jest przedmiotem debaty wewnątrz tej dziedziny.

Ograniczenia i uwarunkowania kulturowe

Autorzy badania przyznali, że istnieją znaczące ograniczenia, związane głównie ze składem panelu.

Panel składał się w przeważającej mierze z osób rasy kaukaskiej i pochodzących z krajów zachodnich, co mogło wpłynąć na to, które wymiary zostały uznane za priorytetowe. Ankieta została przeprowadzona wyłącznie w języku angielskim, a wskaźnik uczestnictwa wynoszący około 10% pozostawił miejsce na sytuację, w której ważne głosy mogły nie zostać wysłuchane.

Podczas procesu wypracowywania konsensusu jeden z panelistów zauważył, że koncepcje te „wydają się bardzo silnie związane z zachodnim pojęciem dobrostanu”, podkreślając znany błąd badawczy faworyzujący populacje zachodnie, wykształcone, uprzemysłowione, bogate i demokratyczne (WEIRD). Autorzy stwierdzili, że przyszłe wersje taksonomii będą musiały uwzględnić perspektywy i ramy poza-zachodnie, aby osiągnąć większą uniwersalność.

Implikacje dla przyszłych badań i wspólny język

Konsensus zapewnia potencjalny wspólny język dla dziedzin, które historycznie stosowały różne definicje zdrowia psychicznego i dobrostanu.

Autorzy stwierdzili, że taksonomia ma na celu dostarczenie rządom i klinicystom wyraźniejszej mapy czynników, które należy traktować priorytetowo w polityce i leczeniu.

Badanie zostało sfinansowane przez Departament Zdrowia stanu Wiktoria w Australii, a autorzy zadeklarowali brak konfliktu interesów. Eksperci zauważyli również, że takie scentralizowane źródła finansowania mogą niekiedy wpływać na priorytety badawcze, choć autorzy stwierdzili, że fundatorzy nie mieli żadnej roli w projektowaniu badania, zbieraniu danych, analizie czy decyzjach o publikacji.