Narażenie na zanieczyszczenie powietrza powiązane z wyższym ryzykiem raka prostaty i piersi, ostrzegają naukowcy

Opublikowano przez

Nowe badania ujawniły niepokojące związki między zanieczyszczeniem powietrza a podwyższonym ryzykiem zachorowania na raka prostaty oraz raka piersi. Wyniki sugerują, że nawet poziomy zanieczyszczeń leżące poniżej obecnych norm regulacyjnych mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia.

Dwa kluczowe badania – jedno skupiające się na raku prostaty u mężczyzn, a drugie na raku piersi u kobiet – pokazują, jak czynniki środowiskowe przyczyniają się do rozwoju nowotworów, szczególnie na obszarach miejskich i uprzemysłowionych.

Rak prostaty: Związek z azotanami

Badanie opublikowane w czasopiśmie Journal of Urology przeanalizowało dane 224 000 brytyjskich mężczyzn z okresu 13,7 roku. Wykazano w nim, że osoby narażone na wyższy poziom zanieczyszczenia powietrza były obarczone o 6,9% większym ryzykiem zachorowania na raka prostaty. Najsilniejszy związek odnotowano w przypadku azotanów ($\text{NO}_3^-$), czyli zanieczyszczeń emitowanych głównie ze spalin pojazdów.

Naukowcy z Uniwersytetu Pekińskiego zauważyli: „Nasze odkrycia sugerują, że to, 'gdzie mieszkasz’, ma znaczenie obok tego, 'kim jesteś’ (genetyka) i 'co robisz’ (styl życia)”.

Azot, będący kluczowym składnikiem azotanów, jest znany z tego, że stymuluje wzrost komórek nowotworowych, choć dokładny mechanizm biologiczny wciąż pozostaje przedmiotem badań. W analizach uwzględniono również drobny pył zawieszony ($\text{PM}_{2,5}$) – mikroskopijne cząstki pochodzące z ruchu ulicznego, przemysłu i rolnictwa, które wnikają głęboko do płuc i krwioobiegu.

Eksperci ostrzegają, że mężczyźni mieszkający w miastach w pobliżu zakorkowanych dróg lub stref przemysłowych są szczególnie narażeni. Wzywają oni decydentów do podjęcia działań wymierzonych w emisje azotanów z pojazdów i rolnictwa w celu ograniczenia liczby przypadków raka prostaty.

Rak piersi: Hormonalny wpływ zanieczyszczeń

Oddzielne amerykańskie badanie obejmujące ponad 400 000 kobiet wykazało, że zanieczyszczenie powietrza zwiększa ryzyko raka piersi, w szczególności podtypów z ujemnymi receptorami hormonalnymi, które są bardziej agresywne i trudniejsze w leczeniu. Kluczowe wnioski obejmują:

  • Każdy wzrost stężenia dwutlenku azotu ($\text{NO}_2$) o 10 ppb podnosił ryzyko raka piersi o 3%.
  • Wyższe narażenie na pył $\text{PM}_{2,5}$ korelowało z wyższym o 14% ryzykiem rozwoju raka piersi z ujemnymi receptorami hormonalnymi.
  • Większą podatność odnotowano w dzielnicach o niskich dochodach oraz w amerykańskim regionie Środkowego Zachodu (Midwest), co wskazuje na problem nierówności środowiskowej.

Naukowcy przeanalizowali tkankę płucną ludzi i myszy narażonych na działanie $\text{PM}_{2,5}$, odkrywając, że stan zapalny wywołany zanieczyszczeniami napędza rozwój nowotworu. Zablokowanie cząsteczki zapalnej u myszy zapobiegło chorobie, co sugeruje potencjalne kierunki dla przyszłych terapii.

Potrzeba rozwiązań systemowych

Oba badania podkreślają konieczność interwencji na poziomie systemowym i politycznym, zamiast polegania wyłącznie na indywidualnych zmianach zachowań. Rekomendacje obejmują:

  • Wprowadzenie surowszych przepisów dotyczących czystego powietrza, wymierzonych w emisje przemysłowe i pojazdów.
  • Ograniczenie rolniczego zanieczyszczenia azotanami pochodzącymi z nawozów i hodowli zwierząt.
  • Rozszerzenie programów badań przesiewowych w kierunku raka na obszarach o wysokim stopniu zanieczyszczenia.

Szersze konsekwencje

Odkrycia te uzupełniają rosnącą liczbę dowodów na to, że zanieczyszczenie powietrza jest cichym kancerogenem, przyczyniającym się nie tylko do chorób płuc, ale także do nowotworów hormonozależnych. Ponieważ rak prostaty zabija rocznie 12 000 mężczyzn w Wielkiej Brytanii, a rak piersi pozostaje jedną z głównych przyczyn śmiertelności kobiet na świecie, eksperci podkreślają, że zdrowie środowiskowe musi stać się priorytetem publicznym. Degradacja jakości powietrza, wody i gleby, w połączeniu z rozprzestrzenianiem się toksyn przemysłowych, stanowi poważne zagrożenie dla ludzkiego zdrowia i globalnych ekosystemów.

Co mogą zrobić jednostki?

Choć zmiany systemowe mają kluczowe znaczenie, osoby prywatne mogą:

  • Monitorować lokalną jakość powietrza za pomocą narzędzi rządowych lub niezależnych.
  • Angażować się w działania na rzecz czystszej energii i polityki transportowej.
  • Wspierać rolnictwo ekologiczne, aby zmniejszać emisje rolnicze.
  • Rozważyć wcześniejsze badania przesiewowe w przypadku zamieszkiwania w strefach o wysokim zanieczyszczeniu.

Zanieczyszczenie powietrza nie jest już tylko problemem ekologicznym – to bezpośrednie zagrożenie dla długoterminowego zdrowia, przy czym ryzyko nowotworów dotyka nieproporcjonalnie mocno populacje miejskie oraz osoby o niższych dochodach. W miarę jak nauka odsłania rolę zanieczyszczeń w powstawaniu chorób, wezwania do natychmiastowych działań regulacyjnych stają się coraz głośniejsze.