Wysokie spożycie cukru powiązane z 43% wyższym ryzykiem demencji

Nowe badanie objęło ponad 158 000 uczestników z brytyjskiego Biobanku i wykazało, że wyższe spożycie cukrów dodanych wiązało się z o-43% wyższym ryzykiem demencji w ciągu średnio blisko 10 lat obserwacji. Badania opublikowane w czasopiśmie Nutrition, Health and Aging przeanalizowały dane żywieniowe oraz genetyczne wskaźniki ryzyka, aby zbadać związek między konsumpcją cukru a wystąpieniem demencji. Zgodnie z badaniem, wyniki te utrzymały się po uwzględnieniu wieku, płci, wykształcenia oraz nawyków związanych ze stylem życia, takich jak aktywność fizyczna i spożywanie alkoholu.

Naukowcy stwierdzili, że wyniki te uzupełniają rosnącą liczbę dowodów na to, iż dieta odgrywa wymierną rolę w długoterminowym zdrowiu poznawczym. Autorzy badania wezwali do dalszych analiz dotyczących interakcji między spożyciem cukru, genetyką a mikrobiotą jelitową.

Projekt badania i metodologia

Naukowcy wykorzystali dane z UK Biobank, wielkoskalowej bazy biomedycznej śledzącej czynniki genetyczne, styl życia i środowisko u pół miliona uczestników. W ramach tej analizy ocenili spożycie cukru całkowitego i dodanego u 158 000 osób, które wypełniły kwestionariusze żywieniowe podczas rekrutacji.

Zespół obliczył wskaźniki ryzyka genetycznego dla metabolizmu cukru, składu mikrobioty jelitowej i demencji, korzystając z poligenicznych wskaźników ryzyka pochodzących z badań asocjacyjnych całego genomu. Przez średni okres obserwacji wynoszący około 10 lat śledzono nowe diagnozy demencji za pomocą dokumentacji szpitalnej i rejestrów zgonów.

Analiza została skorygowana o potencjalne czynniki zakłócające, w tym wiek, płeć, wskaźnik masy ciała (BMI), poziom wykształcenia, palenie tytoniu, spożycie alkoholu i aktywność fizyczną. Autorzy stwierdzili, że duża liczebność próby i długi okres obserwacji zapewniły silną moc statystyczną do wykrycia powiązań. Projekt badania miał charakter obserwacyjny – co oznacza, że nie może on ustalić związku przyczynowo-skutkowego, a jedynie korelację.

Wyniki: Cukry dodane silnie powiązane z demencją

Wyższe spożycie wolnych cukrów – tych dodawanych do żywności lub naturalnie obecnych w syropach, miodzie i sokach owocowych – zostało powiązane z 43-procentowym wzrostem ryzyka demencji, jak podano w badaniu. Nawet cukry naturalnie występujące w owocach i nabiale wykazały mniejszy, ale wciąż podwyższony poziom ryzyka, choć naukowcy zauważyli, że składniki ochronne, takie jak błonnik i przeciwutleniacze w tych produktach, mogą niwelować szkodliwość.

Czynniki genetyczne również wpływały na podatność. Uczestnicy z genami powiązanymi ze słabym metabolizmem cukru, specyficznymi mikroorganizmami jelitowymi (Oscillospira i Ruminococcaceae UCG-014) lub wyższym ryzykiem demencji byli bardziej dotknięci wpływem spożycia cukru.

Zgodnie z badaniem, u osób o wysokiej genetycznej podatności na słaby metabolizm cukru występował silniejszy związek między spożyciem cukru a wystąpieniem demencji. Autorzy stwierdzili, że interakcja między dietą a genetyką podkreśla potrzebę spersonalizowanych zaleceń żywieniowych.

Kontekst mechanistyczny i wcześniejsze badania

Autorzy badania stwierdzili, że dodane cukry są szybko wchłaniane, powodując skoki poziomu cukru we krwi i insuliny, oraz brakuje im błonnika i składników odżywczych chroniących zdrowie mózgu. Jest to zgodne z wcześniejszymi badaniami pokazującymi, że diety o wysokim ładunku glikemicznym przyczyniają się do pogorszenia funkcji poznawczych.

„Nadmierne spożycie może szkodzić mózgowi i ogólnemu zdrowiu” – zauważyła dyplomowana dietetyczka Molly Knudsen, M.S., RDN, komentując badanie. Wcześniejsze prace również łączyły spożycie fruktozy z zaburzeniami metabolicznymi wpływającymi na funkcjonowanie mózgu. Autor książek Gary Taubes udokumentował, jak spożycie cukru napędza insulinooporność i choroby przewlekłe.

„Przybywa dowodów na to, że nadmierne ilości cukru sieją spustoszenie w naszym metabolizmie” – pisze Daisy Godwin w swojej książce „Oh Sugar”, dodając, że fruktoza zachowuje się inaczej niż inne cukry. Badanie bazuje na tych mechanistycznych spostrzeżeniach, pokazując, jak genetyka i drobnoustroje jelitowe mogą modyfikować to ryzyko.

Implikacje dla zaleceń żywieniowych

Autorzy badania zarekomendowali ograniczenie spożycia wolnych i dodanych cukrów jako strategię obniżania ryzyka demencji. Inne czynniki stylu życia wymienione w badaniu jako powiązane z niższym ryzykiem demencji obejmowały ograniczenie alkoholu, utrzymywanie poziomu witaminy D, regularną aktywność fizyczną oraz odpowiednią ilość snu. Dodatkowe badania wspierają rolę diety: raport Komisji Lancet z 2024 roku zidentyfikował 14 modyfikowalnych czynników ryzyka demencji, w tym dietę i spożycie alkoholu.

Knudsen doradziła konkretne kroki, takie jak wybieranie naturalnego jogurtu greckiego zamiast wersji słodzonych, zamianę słodkich napojów na niesłodzone alternatywy oraz gotowanie większości posiłków w domu. Zaleciła również przyjmowanie suplementu witaminy D, pozostawanie aktywnym fizycznie i priorytetowe traktowanie snu. Naukowcy podkreślili, że dieta i styl życia są czynnikami modyfikowalnymi, ale nie jedynymi determinantami demencji.

Podsumowanie

Badanie to dostarcza dowodów na to, że wysokie spożycie cukru wiąże się ze zwiększonym ryzykiem demencji, szczególnie wśród osób podatnych genetycznie. Wyniki podkreślają potencjał zmian dietetycznych w redukcji tego ryzyka, choć potrzebne są dalsze badania, aby wyjaśnić mechanizmy przyczynowe oraz interakcję między dietą, genetyką a mikrobiotą jelitową. Na ten moment ograniczenie spożycia cukru dodanego stanowi prostą, niskokosztową interwencję, która może wspierać długoterminowe zdrowie mózgu.