Pełnotłusty ser i śmietanka powiązane z niższym ryzykiem demencji w 25-letnim badaniu

Opublikowano przez

Przez dziesięciolecia Amerykanie dbający o zdrowie posłusznie sięgali po odtłuszczone mleko i niskotłuszczowy ser, wierząc, że ograniczenie tłuszczu jest drogą do długowieczności. Nowe, zakrojone na szeroką skalę badanie opublikowane w recenzowanym czasopiśmie naukowym może obalić to założenie, szczególnie w przypadku osób martwiących się o zdrowie mózgu wraz z wiekiem.

Naukowcy w Szwecji obserwowali 27 670 dorosłych przez medianę wynoszącą 25 lat, śledząc nawyki żywieniowe oraz diagnozy demencji za pośrednictwem Szwedzkiego Krajowego Rejestru Pacjentów. Wnioski przedstawione w czasopiśmie Neurology sugerują, że pełnotłusty nabiał – w szczególności ser i śmietanka – może oferować znaczącą ochronę przed spadkiem formy poznawczej.

Badanie, będące częścią kohorty Malmö Diet and Cancer, rozpoczęło ocenę uczestników w latach 1991–1996 i śledziło ich losy do grudnia 2020 roku. W ciągu tego ćwierćwiecza u 3 208 uczestników rozwinęła się demencja, co dostarczyło naukowcom solidnych danych do analizy wzorców dietetycznych i efektów zdrowotnych dotyczących mózgu.

Liczby stojące za ochroną mózgu

Uczestnicy, którzy spożywali codziennie co najmniej 50 gramów tłustego sera – zawierającego ponad 20% tłuszczu – wykazywali o 13% niższe ryzyko demencji o dowolnej przyczynie oraz o 29% niższe ryzyko demencji naczyniowej w porównaniu z osobami, które jadły mniej niż 15 gramów dziennie. Aby spojrzeć na to z odpowiedniej perspektywy: 50 gramów to w przybliżeniu pół szklanki startego sera.

Pełnotłusta śmietanka również wykazała działanie ochronne. Osoby, które spożywały co najmniej 20 gramów dziennie – około 1,5 łyżki stołowej – miały o 16% niższe ryzyko demencji o dowolnej przyczynie w porównaniu z osobami, które nie spożywały jej wcale.

Co ważne, niskotłuszczowe wersje sera, śmietanki, mleka i masła nie wykazały żadnego istotnego związku z ryzykiem demencji w żadnym kierunku. Efekt ochronny wydawał się dotyczyć wyłącznie pełnotłustych produktów mlecznych.

Genetyka odgrywa rolę w tym, kto odnosi korzyści

Badanie ujawniło intrygującą zależność genetyczną. Wśród uczestników, którzy nie są nosicielami wariantu genu APOE $\varepsilon$4 – najsilniejszego znanego genetycznego czynnika ryzyka choroby Alzheimera o późnym początku – spożywanie tłustego sera było powiązane z niższym o 13% ryzykiem konkretnie choroby Alzheimera.

Wniosek ten sugeruje, że relacja między nabiałem a zdrowiem mózgu może zależeć częściowo od indywidualnego podłoża genetycznego. Naukowcy zauważyli, że status APOE $\varepsilon$4 modyfikował związek między tłustym serem a chorobą Alzheimera, choć mechanizmy te pozostają niejasne i wymagają dalszych badań.

Obserwacyjny charakter badania ogranicza wyciąganie wniosków o charakterze przyczynowo-skutkowym, co przyznali sami naukowcy. Jednak duża wielkość próby i długi okres obserwacji nadają tym wynikom dużą wagę.

Dlaczego ma to teraz znaczenie

Badanie pojawia się w krytycznym momencie. Przewiduje się, że globalna liczba przypadków demencji osiągnie 132 miliony do 2050 roku, w porównaniu z 46 milionami obecnie. W samych Stanach Zjednoczonych szacuje się, że obecnie z chorobą Alzheimera żyje 5,3 miliona ludzi, a liczba ta ma potronić się do połowy wieku.

Przez lata porady żywieniowe kładły nacisk na ograniczanie spożycia tłuszczu, zwłaszcza tłuszczów nasyconych z nabiału. Nowe badania rzucają wyzwanie temu założeniu, sugerując, że niektóre pełnotłuste produkty mleczne mogą chronić mózg w sposób, w jaki nie robią tego ich niskotłuszczowe alternatywy.

Wpisuje się to w szerszy zwrot w naukach o żywieniu ku zrozumieniu, że nie wszystkie tłuszcze są sobie równe. Te same składniki odżywcze, które niegdyś demonizowano ze względu na ich powiązanie z chorobami serca, mogą odgrywać zasadniczą rolę w strukturze i funkcjonowaniu mózgu. Mózg składa się w około 60% z tłuszczu, a tłuszcze dietetyczne dostarczają budulca dla błon neuronalnych i osłonek mielinowych, które umożliwiają skuteczną komunikację między komórkami mózgowymi.

Poza nabiałem: Krzyżówki wykazują podobne korzyści dla mózgu

Niezależne badania przeprowadzone przez University of Exeter oraz King’s College London, opublikowane w International Journal of Geriatric Psychiatry, wykazały, że starsi dorośli, którzy regularnie angażują się w układanki słowne i liczbowe, wykazują funkcje mózgu odpowiadające osobom młodszym o osiem do dziesięciu lat.

Badanie obejmujące ponad 19 000 uczestników w wieku 50 lat i starszych wykazało, że im regularniej ludzie rozwiązywali krzyżówki i Sudoku, tym lepiej radzili sobie w testach oceniających pamięć, rozumowanie i uwagę. W miarach rozumowania gramatycznego osoby regularnie rozwiązujące łamigłówki osiągały wyniki takie, jakby były o dekadę młodsze.

Co to oznacza dla strategii zdrowia mózgu

Badania sugerują, że wiele czynników związanych ze stylem życia – dietetycznych i poznawczych – może współpracować ze sobą w celu ochrony funkcji mózgu. Choć badanie nad nabiałem uzupełnia rosnącą liczbę dowodów na to, że pełnotłusty ser i śmietanka mogą być częścią diety zdrowej dla mózgu, naukowcy podkreślają, że te ustalenia reprezentują współzależności, a nie dowód na bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.

Wnioskiem, według autorów badania, nie jest dodawanie nadmiernej ilości sera do każdego posiłku, lecz raczej ponowne rozważenie unikania pełnotłustego nabiału ze strachu, że jest on z natury szkodliwy. Tłusty ser i śmietanka, spożywane z umiarem jako część zbilansowanej diety, mogą oferować korzyści, które naukowcy dopiero zaczynają rozumieć.

Dla osób dążących do zmniejszenia ryzyka demencji dowody coraz wyraźniej wskazują na wieloaspektowe podejście: spożywanie pokarmów wspierających mózg, takich jak tłuste ryby, warzywa i oliwa z oliwek; stawianie wyzwań mózgowi poprzez łamigłówki i naukę nowych rzeczy; utrzymywanie kontaktów towarzyskich oraz pozostawanie aktywnym fizycznie.